Gemeenschappelijke basis in AI-geletterdheid
AI-geletterdheid is niet meer vrijblijvend
De AI-verordening vraagt organisaties maatregelen te nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Data365 maakt dit functiegericht, meetbaar en aantoonbaar met het ERK.
AI-geletterdheid is een organisatorische verantwoordelijkheid.
AI wordt steeds vaker onderdeel van het dagelijkse werk. Daarmee groeit ook de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat medewerkers voldoende begrijpen van de mogelijkheden, beperkingen en risico’s van AI.
Artikel 4 van de AI-verordening maakt AI-geletterdheid expliciet onderdeel van die verantwoordelijkheid. Organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken moeten maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij medewerkers en andere personen die namens hen met AI-systemen werken.
Daarbij moet rekening worden gehouden met hun kennis, ervaring, opleiding én de context waarin AI wordt gebruikt.
Geen vrijblijvende ontwikkeling
AI-geletterdheid is sinds 2 februari 2025 niet langer alleen een onderwerp vanuit goed werkgeverschap of digitale ontwikkeling. Artikel 4 van de AI-verordening verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen bij medewerkers en andere personen die namens hen met AI-systemen werken.
Dat betekent niet dat iedere medewerker dezelfde AI-training moet volgen. De verordening schrijft geen vast opleidingsprogramma of minimumaantal trainingsuren voor. Organisaties hebben ruimte om maatregelen te kiezen die passen bij hun eigen AI-toepassingen, medewerkers en werkomgeving. De Europese Commissie noemt daarbij opleiding en begeleiding als mogelijke maatregelen en benadrukt dat de gekozen aanpak moet aansluiten op de doelgroep en gebruikscontext.
Die ruimte brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Een organisatie moet bewust kijken naar welke AI wordt gebruikt, wie daarmee werkt, welke kennis en ervaring aanwezig is en welke kansen en risico’s daarbij horen. AI-geletterdheid wordt daarmee onderdeel van de manier waarop een organisatie verantwoord met AI omgaat.
Passend bij mens & context
Artikel 4 vraagt organisaties daarom rekening te houden met technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding én de context waarin AI-systemen worden gebruikt. Ook moet worden gekeken naar de personen of groepen op wie de AI-systemen worden toegepast.
Dat is een belangrijk uitgangspunt. Iemand die incidenteel generatieve AI gebruikt voor het opstellen van een tekst heeft een andere ontwikkelbehoefte dan iemand die AI-uitkomsten beoordeelt, AI-toepassingen selecteert of werkt met AI die gevolgen kan hebben voor inwoners.
Artikel 4 schrijft daarbij bewust geen specifiek individueel niveau van AI-geletterdheid voor. Dat betekent niet dat niveauverschillen niet relevant zijn; juist het tegenovergestelde. De Commissie geeft aan dat verschillende opleidingsniveaus en leerbenaderingen passend kunnen zijn vanwege verschillen in kennis, ervaring, opleiding en AI-systemen.
Een volwassen aanpak begint daarom bij de vraag: wat moet deze medewerker in deze functie en context van AI kennen, begrijpen en kunnen? Vanuit een gemeenschappelijke basis kan vervolgens onderscheid worden gemaakt naar functie, toepassing, verantwoordelijkheid en risico.
Structureel en aantoonbaar organiseren
De AI-verordening schrijft geen verplicht examen, certificaat of specifiek opleidingsprogramma voor. Ook hoeft iedere medewerker niet individueel een bepaald AI-geletterdheidsniveau te behalen. Organisaties hebben dus ruimte in de manier waarop zij hun maatregelen vormgeven. De Europese Commissie geeft expliciet aan dat een certificaat niet noodzakelijk is en dat bijvoorbeeld een intern overzicht van trainingen en andere begeleidende initiatieven kan worden bijgehouden.
Juist daardoor is het waardevol om bewust en gestructureerd vast te leggen hoe AI-geletterdheid binnen de organisatie wordt georganiseerd. Wie werkt met welke AI? Welke kennis en vaardigheden zijn relevant? Welke maatregelen worden ingezet? En hoe houdt de organisatie zicht op deelname en ontwikkeling?
Door deze keuzes en maatregelen inzichtelijk te maken ontstaat een aanpak die niet alleen gericht is op leren, maar ook bestuurlijk uitlegbaar is. De organisatie kan laten zien welke afwegingen zijn gemaakt, welke maatregelen zijn genomen en hoe AI-geletterdheid structureel aandacht krijgt.
Het ERK geeft vervolgens structuur aan wat medewerkers in verschillende contexten moeten kennen en kunnen. Data365 maakt het mogelijk om die ontwikkeling gericht te organiseren, volgen en vast te leggen.
AI-geletterdheid organiseren
Van wettelijke verplichting naar structurele ontwikkeling.
Artikel 4 van de AI-verordening vraagt aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen te nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Daarbij moet rekening worden gehouden met kennis, ervaring, opleiding, de gebruikscontext en de personen of groepen waarop AI wordt toegepast. De uitdaging zit vervolgens in de praktische vertaling: wat moeten medewerkers kennen en kunnen, welk niveau past bij hun werk en hoe organiseer je die ontwikkeling structureel?
Data365 gebruikt het ERK om die verplichting naar de praktijk te vertalen. Vanuit een gemeenschappelijke basis kan per functie, context en verantwoordelijkheid worden bepaald welke kennis en vaardigheden relevant zijn. Medewerkers krijgen vervolgens een passende leerroute en de organisatie houdt zicht op deelname, voortgang en ontwikkeling.
Zo wordt een open wettelijke norm vertaald naar een structurele, functiegerichte en onderbouwde aanpak van AI-geletterdheid.
Functiegerichte ontwikkeling met het ERK
Ontwikkeling volgen en onderbouwen

Van referentiekader naar aantoonbare ontwikkeling.
Artikel 4 van de AI-verordening verplicht organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken maatregelen te nemen ter ondersteuning van de ontwikkeling van AI-geletterdheid. Daarbij moet rekening worden gehouden met kennis, ervaring, onderwijs en opleiding, de context waarin AI wordt gebruikt en de personen op wie AI-systemen worden toegepast.
De verordening verlangt daarbij niet dat iedere medewerker een specifiek niveau van AI-geletterdheid behaalt. Juist daarom ligt de uitdaging in de praktische vertaling: wat moeten verschillende medewerkers voor hun werk met AI kennen en kunnen?
Data365 gebruikt het ERK om daar structuur aan te geven. Vanuit een gemeenschappelijke basis kan per functie, context en verantwoordelijkheid worden bepaald welke ontwikkeling passend is. Zo ontstaat een gerichte en onderbouwde aanpak van AI-geletterdheid. Van Europese verplichting naar een passend ontwikkelniveau per functie.
AI-geletterdheid is meer dan prompten
De AI-verordening definieert AI-geletterdheid breed. Het gaat om vaardigheden, kennis en begrip die nodig zijn om AI geïnformeerd in te zetten én om bewust te zijn van de kansen, risico’s en mogelijke schade van AI.
Dat betekent dat een cursus over generatieve AI of prompting op zichzelf niet automatisch een volledige aanpak voor AI-geletterdheid vormt. Medewerkers moeten ook leren begrijpen wat AI doet, waar beperkingen liggen, welke risico’s kunnen ontstaan en hoe zij AI verantwoord toepassen binnen hun eigen werkzaamheden.
Het ERK helpt om die brede ontwikkeling te structureren: van basaal herkennen en begrijpen tot zelfstandig, kritisch en verantwoord toepassen. Daarmee ontstaat een praktisch kader voor het gericht ondersteunen van AI-geletterdheid.
De context van het werk bepaalt wat nodig is
Artikel 4 kiest bewust niet voor één niveau van AI-geletterdheid dat iedere medewerker moet behalen. Organisaties moeten bij hun maatregelen rekening houden met technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding én de context waarin AI-systemen worden gebruikt. Ook de personen of groepen op wie die systemen worden toegepast spelen mee.
Daarmee wordt AI-geletterdheid ook een organisatievraagstuk. Iemand die incidenteel generatieve AI gebruikt heeft een andere ontwikkelbehoefte dan iemand die AI structureel inzet bij werkzaamheden met grotere gevolgen voor inwoners of collega’s.
Binnen Data365 kan die differentiatie worden vertaald naar een gemeenschappelijke basis en vervolgens naar passende ERK-niveaus en leerroutes per functie, context en verantwoordelijkheid.
Van eenmalige training naar structurele ontwikkeling
Artikel 4 schrijft geen specifieke cursus, examen of certificaat voor. De kern is dat organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van medewerkers en andere betrokkenen te ondersteunen. Daarbij hoeft geen specifiek niveau van AI-geletterdheid van iedere individuele medewerker te worden gegarandeerd.
Dat geeft organisaties ruimte om een aanpak te kiezen die past bij hun eigen AI-gebruik, medewerkers en context. De uitdaging verschuift daarmee van simpelweg een training aanbieden naar bewust organiseren wie welke ontwikkeling nodig heeft en hoe die ontwikkeling wordt ondersteund.
Data365 ondersteunt dat proces met assessments, ERK-profielen, gerichte ontwikkeling, toetsing, certificering en managementinformatie. Zo kan een organisatie AI-geletterdheid structureel ontwikkelen én inzicht houden in de gekozen aanpak en voortgang.